II
Kada su Turci posle bitke na Mohacu 1526 Ugarsku pokorili, bilo je u Zemunu u veliko Srba.Na mestu danasnje sv. Nikolajevske crkve bila je crkva srpska vec 1578. i to neka stara sa slamom pokrivena.Mogla je dakle dugo vec postojati.
Ali se o celom srpskom zivotu u Zemunu pre 1526. vrlo malo znade.Mi znamo sta su srpske despote u Sremu radile, dokle se njihova vlast sirila, ali o pojedinostima Srbalja u Sremu pre despota ne zna se gotovo nista.Zato o tome ne mozemo nista napisati.
Ali iz polovine XVIII. veka vec vise znamo.Znamo i zabelezena su imena mnogih prota, kojih cemo imenik danas da zabelezimo.Bice da je srpskih prota u Zemunu bilo vec od prve seobe 1690. no njihova imena nisu zabelezena.Poznat je pak prota Vasilije Ostojic, koji je 1780. umro.On je u Zemunu protoprezviterao za vreme Mitropolita Pavla Nenadovica.Godine 1769. bio je prota na srpsko crkvenom saboru, kada je posle Nenadovica za mitropolita izabran Jovan Djordjevic.
Za njime je izabran 1782. za zemunskog protu David Geordgijevic, koji nije dugo prota bio.Izgleda da je umro posle 1786. valjda 1788.
Na mesto njega dodje znameniti prota Mihajlo Pejic, nazvan "Irizanin".Bice da je iz Iriga bio i da se onde oko 1750. rodio.Za Zemunskog protu potavljen je oko 1790. godine.Za njegovo doba zbili su se u obliznjoj Srbiji znameniti dogadjaji:Kocina krajina, kako se nazvao rat pod Josifom II. protiv Turaka, Dahije u Beogradu 1803-1804. i ustanak Karadjordjev na Dahije 1804.
Prota Mihajlo Pejic izescavao je iz Zemuna mitropolita Stratimirovica o dogadjajima posle 1804.Ti njegovi izvestaji su danas vazan izvod za istoriju doba Karadjordjevog.Oni se nalaze danas kao rukopisi zajedno sa Stratimirovicevom dopiskom u biblioteci srpske kraljevske akademije u Beogradu.
Mihajlo Pejic poznat je i sa svog, konflikta sa Joakimom Vujicem srpskim knjizevnikom, usljed koga je Vujic u zatvor bio stavljen.Pejic je umro u Zemunu 1811. godine i na ovdasnjem groblju sahranjen.Njegov grob i danas je jost vidljiv i nadpis citljiv.Njegov lik je sacuvan u dvorani danasnje srpsko-crkvene opstine. Izgleda da je bio krupan.Brada proseda a pogled energican.
Posle smrti Mihajla Pejica postavljen je za zemunskog protu Jeftimije Ivanovic rodjen 1773. a umro 1849.Pre svog dolaska u Zemun, bio je prota u Sidu od 1811-1812.Ove potonje godine postavljen je za zemunskog protu, gde je od 1812. 1834. ziveo.Od godine 1834. do 1839. bio je prota u Vukovaru a od 1839. do 1849. u Mitrovici gde je iste godine umro.Kad je 1813. Karadjordje iz Srbije prebegao i u Fensk dosao, posetio ga je tu prota Jeftimije i tesio ga.
Posle odlaska Jeftimija Ivanovica postavljen je 1835. za Zemuskog protu Lazar Savic, otac kasnijeg paroha i protojereja zemuskog Nikole Savica.Prota Savic umro je godine 1858. u Zemunu.Njegov cemo zivot posebno doneti.Za time dodje za protu Avram Zivanovic, o kome cemo takodjer poseban izvestaj doneti.Prota Avram umro je 1869.A na njihovo , mesto dodje Jeftimije Vukadinovic, koji se medju znamenite prote takodjer moze racunati.Vukadinovic je za protu biran 1870. a umro je 16. Aprila (p. r.) 1906. u Zemunu.Bio je dakle punih trideset i sest godina zemunski protoprezviter.I o njemu cemo doneti poseban zivotopis.Vukadinovic je bio covek visoke ucenosti, vrlo obrazovan, covek liberalnih ideja i svetskog pogleda.Voleo je knjigu, znao je dobor srpsku istoriju i bio je valjan bogoslov.
Posle smrti prote Vukadinovica nastade, duzi interkalar, kome je na celu bio kao uprazitelj protoprezviterata paroh Nikola Savic.Tek je u februaru 1909. izabran za zemunskog protu Pavle Milin koji danas na celu protoprezviterata stoji.Pre svog dolaska bio je paroh u Basahidu.
